تفسير سوره بقره بخش اول

تفسیر سوره بقره بخش اول

بسم الله الر حمن  الرحيم

«الم ذلک الکتاب لا ریب فیه هدی للمتقین،الذین یومنون بالله و کتبه و یقیمون الصلاة و یوتون الذکاة و بالاخرة هم یوقنون»(سوره بقره /1تا 3) .

يقين همانند ایمان و تقوا دارای جایگاههای متفاوت است

 به جهت معلوم شدن رتبه هر کدام از این سه مرحله ، نمونه زیر زیبا به نظر می رسدانسانی را در خیال تصور کنید که از راه دور دودی را می بیند و از این نشانه پی به وجود آتش میبرد این فرد حقیقت آتش را نمی بیند چه رسد به درک گرمای آن . با این حال اما با این حال نسبت به آتش علم پیدا می کند . این قسمت نمونه مناسبی برای مرحله اول ، علم الیقین می باشد.

اگر این انسان پرورش یافته در خیال جلوتر بیاید تا جایی که خود آتش را ببیند و به هستی آن یقین پیدا کند این گوشه از نمونه را می توان بر مرحله دوم که عین الیقین باشد تطبیق داد .

حال اگر این انسان به دلیلی درون آتش بیفتد مثلاً کسی او را به اجبار به طرف آتش ببرد و درون آن بیندازد در این حالت فرد با تمام وجود آتش را لمس می کند و شعله های بر افروخته آن را درک می نماید و سوزندگی آنرا می چشد . این نمونه دقیق ، حق الیقین می باشد .کسی که به حقیقت یقین برسد بین خویش و یقین جدایی نمی بیند این همان ویژگی ممتازی است که حضرت علی (ع) برای متقین ترسیم نمودند :

نکته:

تفاوت علم و یقین:

جایگاه علم ، قبل از یقین است چون یقین با باور درونی همراه است اما علم گاهی تا آن جا یگاه فاصله زیادی دارد. بسیاری از انسانها به برخی از دانشهایی که دارند عمل نمی کنند و این خود آن

ويژگيهاي متقين

ازویژگیهای آن ها است این گروه که با تلاش و کوشش توانستند یقین به آخرت را در خود زنده کنند کسانی هستند که خداوند آنها را رها نمی کند و به سوی کمال هدایت می نماید.

اما اگر منظور متقین فعلی باشد یعنی کسانی که در مسیر ایمان از دشواریها نهراسیدند و با گام های محکم آن راه را طی کردند و از هیچ عمل صالحی کوتاهی نکردند و آنقدر تلاش نمودند که به جایگاه بلندی از یقین دست یافتند . این دسته کسانی هستند که در مسیر هدایت گام نهاده ،کلید از «ممّا رزقناهم ینفقون»2

علی هدیً من عالم الغیب» .3

2. در فراز «اولئک علی هدی » این نکته نهفته است که برای هر انسان هدایت و سیر ویژه ای وجود دارد و هر شخص راهش با دیگری متفاوت است چون در این قسمت «هدی» مصدر است و به شکل نکره آمده است و این نشان دهنده عمومیت هدایت انسان است و هر نوع هدایت را در بر می گیرد . البته اگر عبارت  «اولئک الذین هداهم الله » جایگزین این قسمت آیه می گردید ، ضمیر «هم» مانعی بود برای درک این مطلب . چون با آوردن این ضمیر ، مفهوم آیه تغییر می کرد و این معنا را می رساند که هدایت انسان ها با هم تفاوتی ندارد و برای همه به طور یکسان است «اولئک هم المفلحون» فلاح به معنای نجات است .برای تبیین بیشتر معنای این واژه از نمونه زیر یاری می جوییم :

بالله و کتبه و یقیمون الصلاة و یوتون الزکاة و یو قنون بالاخرة هم اهل الهدایة و الفلاح»

موسیقی سخن واژگون می گردید و بسیاری از ظرافتها که در این آیه ها قرار دارد از بین می رفت .

3. اگر واژه های به کار رفته شده در این پنج آیه را با دقت بنگرید ، می بینید که پر معنا و زیبا است ما نند : «الکتاب ،هدیً،متقین،یو منون و یوقنون » معنای ایت کلمات را اعراب می دانستند اما در گفت و گوهای روزانه خود ،خیلی کم به کار میبردند چون سطح فرهنگ دوران جاهلیت بسیار پایین بود و نا گفته ها پیداست به همان میزانی که پایه فرهنگ جامعه سست باشد ادبیات آن نیز پست خواهد بود . انسانهایی که مدار اندیشه شان شتر ،شراب،قتل و غارت بود ساختار و آیه های آن فرهنگ پوسیده قطع شد. قرآن با ادبیاتی تازه که فرح بخش روح و جان است وارد آن فضا گردید و اندیشه های بکر و تازه ای را به روح و بی رمق آن جامعه تزریق نمود که پویایی و نشاط آن تا به امروز وصف نا پذیر است.  «ان الذین کفروا سواء علیهم انذرتهم ام لم تنذرهم لا یومنون » (همانا کسانی که کفر ورزیده اند برای آنها یکسان است که هشدارشان دهی یا هشدارشان ندهی آنها ایمان نخواهند آورد .) در این آیه طبقه دیگری از انسانها مورد بحث و بررسی قرار می گیرد . آنها کافران هستند که با تقوا پیشگان فاصله بسیار زیادی دارند و به سهولت می توان گفت این دو گروه  نقطه مقابل همدیگر هستند که از نظر مبانی اندیشه و شیوه رفتار تفاوتهای چشم گیری دارند . کافران بر خلاف گروه اول ،آنچه مقتضای عقل و فطرت است رازیر پا می نهند و سر سختانه از باطل جانب داری می کنند . دقت در تحلیل مفهوم کفر ،برای شناخت این گروه ره گشاست . «کفر» در لغت به معنای پوشاندن و انکار است . چون «کافر »حق را پوشانده انکار می کند . چنین واژه ای در مورد او بکار می رود .

«الذین کفروا»:

فعل «کفروا» ما ضی است و به زمان گذشته دلالت دارد. پیرامون فاعل این فعل (کفر پیشگان ) دو دیدگاه وجود دارد که در این قسمت مورد پژوهش قرار می گیرد:

برخی از مفسرین به ویژه محقق دانشمند علامه طباطبایی که رحمت خدا بر او باد در کتاب پر ارزش المیزان بر این باور هستندکه مواد از کفر پیشگان ،انسانهایی است که در عصر پیامبر اسلام (ص) زندگی می کردند از ویژگی های آنان لجاجت سر سختانه با حق و ایستادگی بر روی اندیشه های باطل بود تا جایی که «انذار» و پندهای خیر خواهانه حضرت رسول (ص) در آنان هیچ اثری نداشت . سر انجام این گروه هلاکت در جنگ بدر بود .